De Paatos pathos
door John ‘Bo Bo’
Bollenberg Bestaat de kans dat progressieve rock een tweede kans krijgt in Zweden ? Ik ben er niet echt van overtuigd doch niettemin heeft één van de belangrijkste platenlabels in Zweden, Stockholm Records, nog niet zolang geleden een platendeal geschonken aan de groep Paatos. Als platenlabel voor ondermeer The Cardigans, Apocalyptica, Nightwish, Era maar ook voor Meat Loaf, Rammstein en Army of Lovers, kan het geen twijfel zijn of Stockholm Records ziet een bepaald potentieel in de groep. Flirtend met allerhande muzikale stromingen is Paatos het geesteskind van ex-Landberk leden Reine Fiske en Stefan Dimle, de Lennon-McCartney van de Zweedse prog. ‘De muziek van Landberk was een reactie op wat we hadden meegemaakt tijdens de jaren tachtig’, geeft Dimle toe. ‘Ontgoocheld met de meeste muziek uit die tijd en gekwetst door tegenslagen en andere trieste omstandigheden die onze wegen kruisten probeerden we het soort album te maken die we altijd hadden willen horen.
De nummers op het debuutalbum “Riktigt Äkta” waren slechts blauwdrukken toen we reeds gingen opnemen. Ik denk dat dit de hoofdreden is waarom mensen nog steeds gecharmeerd zijn als ze het album horen. We zijn begonnen aan de nummers te sleutelen tijdens de zomer van 1991 toen Reine en mezelf aardig onder de indruk waren van Zweedse groepen als Saga, Trettioåriga Kriget en Life. Deze drie groepen zongen in de Zweedse taal dus vonden wij het natuurlijk dat ook wij in het Zweeds zouden zingen. We hadden er totaal geen idee van dat mensen buiten Zweden ook van onze muziek zouden kunnen houden. We vertelden Jörn Anderson van het Colours label in Noorwegen dat we in onze eigen taal wilden zingen en hij ging akkoord omdat hij wist hoe belangrijk het voor ons was dat we onze emoties in onze eigen taal konden uitdrukken. Later dat jaar werden we gecontacteerd door Ken Golden van The Laser’s Edge die meteen een contract voor ons had mocht Patric het aankunnen in het Engels te zingen. De Amerikaanse markt zou makkelijker bereikbaar zijn indien we in hun taal zouden zingen. De Zweedse teksten zijn donkerder en gothic terwijl de Engelse teksten een meer optimistische noot brengen. We besloten tevens om enkele stukken opnieuw op te nemen. Ken had ons eveneens gevraagd of het mogelijk was dat we St. Mikael vroegen als gast. Ik herinner me dat Tord en Johan van Änglagård zowel St. Mikael als een sitar naar de studio voerden die pakweg een uur rijden was van Stockholm. St. Mikael had voordien nog nooit sitar gespeeld en de sessies duurden dan ook enkele uren. Tord en Johan namen wat foto’s waarna het drietal in de donkere nacht verdween. Over de jaren heen zijn de Landberk CD’s op tal van labels verschenen. We vonden het normaal dat we een deal zouden sluiten met een Zweeds label nadat we eerder met het Noorse Colours en het Amerikaanse Laser’s Edge waren scheep gegaan. We tekenden een contract met Megarock dezelfde week dat ze Backyard Babies onder contract kregen. Vanzelfsprekend gingen die laatsten met alle aandacht lopen met als gevolg dat ons album “One man tells another” pakweg geen enkele promotie kreeg. Toen we aan ons derde album “Indian summer” werkten kregen we een aanbod van Record Heaven. Michael bevestigde ons dat wij zijn eerste en enige groep waren en dat er dus van concurrentie geen sprake was. Daar had hij volledig gelijk in doch we wisten niet dat alle distributie voor Record Heaven zich enkel en alleen in de progressieve rock situeerde. We hadden het idee opgevat om met het album een brug te bouwen tussen ‘progressief’ en ‘mainstream’ een beetje zoals Kevin Gilbert had gedaan met het album “Thud”. Toen we “Indian summer” opnamen hadden we het gevoel dat deze groep voor eeuwig zou bestaan. Op dat ogenblijk was ik de trotse vader van Maila en met m’n tweede kind Adrian op komst bleef er weinig tijd over voor muziek. Patric was een huis aan het bouwen. Simon werkte hard als producer. Jonas werd met een andere groep onder contract gebracht bij EMI. Reine was aan het jammen met diverse groepen. Op het einde viel de groep logischerwijze uit elkaar. Ik probeerde in oktober 1997 een vergadering te beleggen vermits we gevraagd waren om op een paar tribute albums een bijdrage te leveren. Vermits we op dat moment toch geen eigen nieuw materiaal hadden vonden we het een ideale keuze. Toen ik vaststelde dat enkel Reine wat tijd kon vrijmaken wist ik dat het laatste hoofdstuk in de geschiedenis van Landberk geschreven was !’
Niet alleen waren onze vrienden Stefan Dimle en Reine Fiske de twee hoofdpionnen in Landberk doch ook in Morte Macabre en ook in de nieuwe groep Paatos zijn onze Zweedse Lennon en McCartney present. Wat is de magie om samen te werken ? ‘Componeren en werken met Reine is een speciale belevenis. Als je ooit Reine live aan het werk hebt gezien zou je meteen begrijpen waarom. Hij is een ongelooflijk wild en ongecontroleerd talent en mensen zoals hij hebben iemand nodig om de teugels aan te spannen indien nodig. Ik ben de persoon die hem tot kalmte kan aansporen terwijl hij dan weer het vuur bij mij aanwakkert. We vormen een muzikaal collectief. Toen ik hem voor het eerst ontmoette was hij er 16, ik was 21. Op een apart blaadje papier schreven we allebei onze drie favoriete Led Zeppelin nummers op. Toen we de papiertjes vergeleken bleken ze dezelfde titels te bevatten : ‘Achilles Last Stand’, ‘No Quarter’ and ‘Babe I´m Gonna Leave You’ ! Wat kan ik daarop zeggen ? Later kregen we de uitnodiging van Peter en Niclas van Anekdoten om muziek te componeren gebaseerd op horror films. Met dit project konden we zo ver gaan als we zelf wilden. Uiteindelijk hebben we met Morte Macabre éénmaal opgetreden in Zweden en tweemaal in Finland. Een Amerikaanse tournee werd gepland voor november 1999 doch werd op het eind geannuleerd. Momenteel woont Paatos in hetzelfde huis als Anekdoten dus onze muzikale activiteiten zijn toegankelijk voor beide partijen. Terwijl we duidelijk weten wat de drijfveer achter Morte Macabre was is het moeilijk om dat voor Paatos te definiëren. Zowel individueel als collectief hebben we met z’n allen duidelijk uiteenlopende invloeden dus is het als logisch dat de Paatos muziek resulteert in een smeltkroes van al die verschillende elementen. Het belangrijkste is dat we met z’n allen open staan voor héél wat invloeden en dat we bereid zijn om dit in onze eigen muziek te integreren. We deden een instrumentaal optreden voor een TV programma in Zweden als een viertal in 2000. Je kan stukken van dat optreden downloaden via onze Japanse website http://music.sky-sea.net/official/paatos Zangeres Petronella kwam op een logische manier bij de groep nadat ze als actief lid haar sporen verdiende bij de groep Huxflux. Ik denk dat ze ons in december van datzelfde jaar kwam vervoegen. Gans Paatos is trouwens op een zéér logische manier bij elkaar gekomen. Samen met Reine werd ik gevraagd om enkele optredens te verzorgen met de Zweedse folkzangeres Turid. We hadden dringend nood aan een toetsenist en drummer dus was het voor ons evident om Johan Wallén te vragen van wie we wisten dat hij een schitterend toetsenist is. Op zijn beurt stelde Johan ons voor aan drummer Ricard (Huxflux). We kenden beide muzikanten uit de tijd dat Landberk samen met hun groep Ägg samen op tournee gingen. Beiden zijn ook grote Turid fans dus moesten we niet aandringen om ze aan onze kant te krijgen. Toen het laatste concert met Turid was afgelopen vonden we het met z’n allen een grote zonde dat deze groep zou ophouden te bestaan. En zo was Paatos geboren !’ Stefan gaf reeds aan dat de frisheid van de Paatos muziek het resultaat is van de combinatie van verschillende muziekstijlen. Kan het ook dat hun frisse omspringen met ideeën gevonden kan worden in hun gebruik van jazz ? ‘Jazz en lounge muziek werken zeer inspirerend voor ons alsook stapels andere soorten muziek. We hanteren geen enkele muzikale regel. Ik weet niet of je het is opgevallen doch op ons album heeft slechts het laatste nummer ‘Quits’ een refrein. We doen geen verwoede pogingen om er als een totaal geschifte groep uit te komen. We laten gewoon de inspiratie haar werk doen en zien wat ervan komt. Sommige mensen lieten ons verstaan dat ze ons album eerder aan de korte kant vonden maar veertig minuten is de juiste lengte voor dit album. Omdat alle leden van de groep constant muziek schrijven hebben we echt geen nood aan nummers. We zijn constant bezig om nieuw materiaal voor een volgend album bij elkaar te schrijven. Wanneer die nummers de sfeer van het nieuwe album ten goede komen dan zou het best kunnen dat dat album een langere speelduur krijgt toegemeten. Als we echter live spelen dan zullen de nummers gans anders klinken als op het album. In al onze nummers is er volop ruimte voor improvisatie en met z’n allen maken we daar gretig gebruik van ! Het helpt ons om de muziek fris te houden en beschermt ons om de concerten als een sleur te gaan beleven. Een nummer als ‘Quits’ is gesneden koek voor Paatos omdat het ons op het einde een zee van tijd biedt om te improviseren.’
Improvisatie of structuur, om het even welke stijl de groep kiest blijft er één instrument in elk arrangement stevig aanwezig en dat is de Mellotron ! ‘We houden ervan om instrumenten en geluiden te gebruiken waar veel karakter in steekt. De Mellotron en ook een aantal akoestische instrumenten heeft de kracht om de sfeer van een nummer te benadrukken. De Mellotron bevat ook dat melancholische wat perfect bij onze sound past. Het is vaak alsof het instrument een eigen leven leidt. We houden er echter ook van om met andere instrumenten te experimenteren. Tijdens de weinige concerten die we tot op heden hebben gedaan hebben we ook beroep gedaan op een aantal gasten. Dat waren ondermeer Micke Sörensen en Jonas Wall. Tijdens de improvisatie in ‘Quits’ speelt Jonas de stukken van David Wilczewski op dwarsfluit en klarinet. Tijdens ons laatste concert werden we bijgestaan door de Irakese violist Fares die de muziek een totaal andere sfeer gaf. Als we geen gasten op het podium brengen proberen we het toch spannend en interessant te houden. Vermits Johan niet tuk is op gesamplede akoestische klanken zoekt hij zijn heil in diverse Mellotron en synth geluiden of laat hij zijn stukken vertolken door Reine op gitaar.’ Vanzelfsprekend zullen heel wat mensen schrikken om Paatos op het Stockholm Records label te zien verschijnen. Omwille van het feit dat het geen puur prog label betreft bestaat de kans dat, mocht de groep aanslaan, ze automatisch een trits andere prog groepen in haar kielzog meesleurt. Hoe belandt een ongekende prog groep nu bij uitgerekend een niet prog label ? ‘Ik kan je eerlijk vertellen dat zowel het publiek als de muziekindustrie in Zweden nog steeds in shock zijn ! Stockholm Records is in feite eigendom van Universal Music die nog meer grote artiesten in hun stal hebben zitten. Voor mij was het een natuurlijke keuze omdat heel wat mensen die bij het label werken fan zijn van progressieve rock. Onze A&R verantwoordelijke heeft posters van Gong en Magma aan z’n muur hangen. Ik weet dat ze andere Universal afdelingen verspreid over de wereld zullen proberen te overhalen om Paatos worldwide te verdelen. Ik weet niet of het in de sterren staat geschreven doch het kan steeds geen kwaad om eens je plaatselijke Universal kantoor te bellen met de vraag of ze het album van Paatos niet in stock hebben (lacht) !’ Eén van de hoogtepunten uit de carrière van de groep moeten we evenmin in de wereld van de progressieve rock gaan zoeken. Paatos had de eer om op een SonicYouth afterparty te spelen. Amerikaanse muzikale chaos werd er in kennis gesteld met opkomend nieuw progressief geweld. ‘Iedereen in de groep was enorm opgewonden hierover omdat we allemaal Sonic Youth fan zijn. Ik vind persoonlijk dat ze één van de belangrijkste groepen zijn van de laatste twintig jaar. We hebben ook een optreden gedaan met Opeth trouwens. Opeth is wellicht één van de belangrijkste groepen van het ogenblik !’
Terwijl het album “Timeloss” meer en meer erkenning krijgt vraag ik aan Stefan om even de idee achter het hoesontwerp uit te leggen. ‘We hebben het best moeilijk gehad om het juiste design te vinden voor “Timeloss”. We hadden enkele ideetjes geprobeerd tot ik een doos vond met allemaal foto’s genomen door een inmiddels overleden oude vrouw. Ze overleed in april 2002 wat precies dezelfde maand was dat wij het album opnamen. Alle leden vonden het een goed idee om het album te zien als een huis waar in een bepaalde kamer de diverse nummers hun opwachting maken. We hebben dat ontwerp aangevuld met foto’s van de groepsleden genomen door Anna-Lotta Elg terwijl de ganse layout verzorgd werd door onze eigen Ozzie.’
In tegenstelling tot zoveel ‘nieuwe’ groepen die als klonen van de prog iconen door het leven gaan is Paatos een hedendaagse groep die de hoogtepunten uit de hoogdagen van de analoge prog perfect weet te vermengen met een hedendaagse sound afgeboord met jazzy improvisaties en oor voor detail. Hopelijk zien de groepsleden het belang van Paatos in en blijven ze nog lange tijd ‘hangen’. Voorlopig is en blijft “Timeloss” gewoonweg ‘timeless’. De klasse van de groep is ook de bonzen bij Inside Out opgevallen die de groep prompt een platencontract heeft aangeboden. Het tweede album werd onlangs ingeblikt met achter de knoppen niemand minder dan duizendpoot Steve Wilson. Vuurwerk verzekerd ! Interview verscheen eerder in editie 48 van het Nederlandse progrock tijdschrift iO Pages |
